Co jeśli dziecko nie dostanie się do zerówki?

W Polsce, zgodnie z danymi Głównego Urzędu Statystycznego, w roku szkolnym 2022/2023 funkcjonowało 14 020 oddziałów przedszkolnych w szkołach podstawowych, które często określa się jako „zerówki”. Pomimo ich tak pokaźnej liczby może zdarzyć się, że maluch nie dostanie się do tego oddziału przedszkolnego (dla dzieci 6-letnich). Co to oznacza, z jakimi konsekwencjami się to wiąże i co powinni zrobić rodzice?

Co oznacza brak przyjęcia dziecka do zerówki?

Zgodnie z art. 31 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe – (j.t. Dz.U. z 2020 r. poz. 910, ze zm.), wychowanie przedszkolne obejmuje dzieci od początku roku szkolnego w roku kalendarzowym, w którym dziecko kończy 3 lata, do końca roku szkolnego w roku kalendarzowym, w którym dziecko kończy 7 lat.

Wychowanie przedszkolne może być realizowane w różnych formach – w przedszkolu, w oddziale przedszkolnym działającym przy szkole podstawowej lub w innych formach, takich jak punkt przedszkolny czy zespół wychowania przedszkolnego. Termin „zerówka” ma charakter potoczny — tj. najczęściej odnosi się do oddziału przedszkolnego w szkole, jednak nie jest używany w przepisach prawa oświatowego. Zgodnie z tym brak przyjęcia dziecka do zerówki nie jest jednoznaczne z brakiem edukacji — polskie prawo nałożyło obowiązek zerówkowy na gminy, a odmowa jednego oddziału wiąże się z koniecznością przyjęcia malucha w innej placówce. 

Obowiązek zerówkowy i rola gminy w zapewnieniu miejsca

Za zapewnienie miejsca w oddziale przedszkolnym lub w przedszkolu dla każdego sześciolatka zamieszkującego na terenie danej jednostki administracyjnej odpowiada gmina. To na niej spoczywa obowiązek organizacyjny i finansowy związany z przygotowaniem odpowiedniej liczby miejsc oraz zapewnieniem właściwych warunków do realizacji podstawy programowej wychowania przedszkolnego. Jak czytamy na stronie gov.pl — zapewnienie miejsca i warunków do kontynuowania nauki jest zadaniem własnym gminy, a nie konkretnego przedszkola. Odmowa przyjęcia i brak wskazania innej placówki jest więc niezgodna z prawem oświatowym.

W sytuacji braku wolnych miejsc w najbliższej placówce gmina powinna wskazać rodzicom inne miejsce realizacji obowiązku zerówkowego, a także – w razie potrzeby – zapewnić bezpłatny transport i opiekę podczas dowozu dziecka.

Najczęstsze przyczyny nieprzyjęcia dziecka do zerówki

• Brak miejsc w wybranej placówce. Nieustannie w Polsce brakuje miejsc w popularnych przedszkolach i oddziałach przedszkolnych w szkołach podstawowych. To tam zwykle liczba kandydatów przewyższa liczbę dostępnych miejsc, co jest przedmiotem pracy MEN.
• Niespełnienie kryteriów rekrutacyjnych. Gminy i placówki ustalają dodatkowe kryteria (np. rodzeństwo w danej szkole, miejsce zamieszkania), które decydują o przyjęciu w pierwszej kolejności. Brak wystarczającej liczby punktów może wiązać się z odmową. 
• Złożenie wniosku po terminie. Spóźnienie się z dokumentami może skutkować brakiem uwzględnienia dziecka w procesie rekrutacji. Dotyczy to także rekrutacji uzupełniającej.
• Brak potwierdzenia woli przyjęcia. Gdy rodzic nie potwierdzi przyjęcia dziecka w wyznaczonym czasie, miejsce może zostać przyznane kolejnemu kandydatowi z listy rezerwowej.
• Błędy we wniosku. Brak wymaganych załączników lub błędne dane mogą spowodować odrzucenie zgłoszenia na etapie weryfikacji.

Ważne terminy i dokumenty w procesie rekrutacji do zerówki

Jeżeli dziecko ma odroczony obowiązek szkolny i uczęszcza do przedszkola lub oddziału przedszkolnego w szkole, to w obowiązku rodzica jest złożyć deklarację o kontynuowaniu edukacji w placówce w terminie do 7 dni przed rozpoczęciem rekrutacji.  Konieczne dokumenty, które należy uiścić w placówce:

• Wniosek o przyjęcie dziecka do przedszkola. Uzupełniony w terminie i zgodnie ze wzorem.
• Odpis aktu urodzenia dziecka, potwierdzający wiek malca.
• Potwierdzenie zameldowania lub oświadczenie o miejscu zamieszkania, co jest konieczne zwłaszcza w kontekście gminy.
• Dokumenty potwierdzające spełnianie kryteriów rekrutacyjnych. 
• Karta szczepień lub oświadczenie o szczepieniach ochronnych — jeśli są wymagane.

Lista dzieci nieprzyjętych i publikacja wyników rekrutacji

Po zakończeniu etapu rekrutacji placówki publikują tzw. listy dzieci zakwalifikowanych i niezakwalifikowanych do zerówki, a następnie – po potwierdzeniu woli przyjęcia – ostatecznej listy przyjętych i nieprzyjętych kandydatów. Listy te znaleźć można np. bezpośrednio w placówce, na tablicy ogłoszeń, a także na stronie internetowej placówki.  W przypadku nieprzyjętych  dzieci rodzice mają prawo do uzyskania uzasadnienia decyzji oraz złożenia odwołania. 

Jak sprawdzić uzasadnienie odmowy przyjęcia do zerówki?

Jeśli dziecko nie zostało przyjęte do zerówki, rodzic ma prawo wystąpić do dyrektora placówki z wnioskiem o pisemne uzasadnienie odmowy. Uzasadnienie jest znaczące w kontekście cytowanych artykułów prawa oświatowego, a co za tym idzie — może się przydać, jeśli rodzice nie otrzymają innej, wolnej placówki, którą wskaże gmina.

Wniosek należy złożyć w terminie 7 dni od ogłoszenia listy dzieci nieprzyjętych. Po tym wniosku dyrektor ma obowiązek udzielić odpowiedzi w ciągu max. 5 dni. W uzasadnieniu powinny znaleźć się informacje o liczbie punktów uzyskanych przez dziecko oraz kryteriach, które zadecydowały o nieprzyjęciu. W razie potrzeby — jeśli decyzja nie będzie miała podłoża prawnego — rodzic może złożyć odwołanie od tej decyzji rekrutacyjnej.

Jakie prawa przysługują rodzicom i dzieciom w przypadku nieprzyjęcia do zerówki?

Zgodnie z ustawą z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe (Dz.U. 2017 poz. 59), każde dziecko w wieku 6 lat ma obowiązek odbycia rocznego przygotowania przedszkolnego. W przypadku nieprzyjęcia dziecka do zerówki rodzice mają prawo domagać się pisemnego uzasadnienia odmowy, które powinno zawierać informacje o kryteriach rekrutacyjnych oraz uzyskanych punktach. Dodatkowo gmina, jako organ odpowiedzialny za organizację edukacji, ma obowiązek wskazania alternatywnego miejsca realizacji obowiązku wychowania przedszkolnego. 

W razie wątpliwości co do decyzji rekrutacyjnej rodzice mogą skorzystać z przysługującego im prawa do odwołania się do właściwego organu nadzorującego, co gwarantuje zapewnienie równego dostępu do edukacji (Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe, Dz.U. 2017 poz. 59; gov.pl, n.d.).

Procedura odwoławcza: co zrobić, gdy dziecko nie dostało się do zerówki?

1. Zapoznaj się z uzasadnieniem odmowy. Przedszkole ma obowiązek udostępnić pisemne uzasadnienie odmowy przyjęcia, zawierające informacje o punktacji kandydata oraz zastosowanych kryteriach rekrutacyjnych (art. 158 ust. 6 ustawy Prawo oświatowe).

2. Złóż odwołanie do komisji rekrutacyjnej. Po otrzymaniu uzasadnienia można wnieść pisemne odwołanie do komisji rekrutacyjnej w ciągu 7 dni od dnia otrzymania uzasadnienia (art. 158 ust. 8). Dotyczy to sytuacji, gdy rodzic stwierdzi, że odmowa nie ma podstawy prawnej i jest niezgodna ze statusem.

3. Odwołanie do dyrektora placówki. Jeśli komisja rekrutacyjna podtrzyma decyzję, można złożyć odwołanie do dyrektora szkoły lub przedszkola w terminie 7 dni od dnia otrzymania rozstrzygnięcia komisji (art. 158 ust. 9). W dalszym etapie można także zgłosić sprawę do sądu administracyjnego.

Uwaga! Gmina ma obowiązek wskazać inne miejsce realizacji obowiązku przygotowania przedszkolnego (art. 31 ust. 4 Prawa oświatowego).

Jak napisać i złożyć odwołanie od rozstrzygnięcia komisji rekrutacyjnej?

Najpierw należy w ciągu 7 dni od ogłoszenia listy dzieci nieprzyjętych złożyć pisemny wniosek o uzasadnienie odmowy do dyrektora placówki. Po otrzymaniu uzasadnienia, rodzice mają 7 dni na złożenie odwołania do dyrektora przedszkola lub szkoły, który rozpatruje je jako organ wyższego stopnia względem komisji rekrutacyjnej.  Odwołanie powinno zawierać m.in.

• Dane wnioskodawcy (rodziców/opiekunów) i dziecka,
• Odwołanie od decyzji komisji rekrutacyjnej wraz z datą decyzji,
• Uzasadnienie (np. sytuacja życiowa, brak miejsc w innym przedszkolu, błędne naliczenie punktów),
• Ewentualne załączniki (np. dokumenty potwierdzające trudną sytuację rodzinną),
• Wniosek o przyjęcie dziecka do placówki,
• Podpis wnioskodawcy.

Alternatywne rozwiązania, gdy dziecko nie dostało się do zerówki

Na podstawie art. 31 ust. 4 ustawy Prawo oświatowe, w przypadku nieprzyjęcia dziecka do wybranej placówki, wójt (burmistrz/prezydent miasta) ma obowiązek wskazać inne miejsce realizacji obowiązku przedszkolnego. Alternatywnie jeśli w danej placówce zwolnią się miejsca (np. ktoś zrezygnuje), możliwe jest ponowne złożenie wniosku w ramach rekrutacji uzupełniającej. 

Bibliografia:

[1]  31 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe – (j.t. Dz.U. z 2020 r. poz. 910, ze zm.)